Door Marisol Aguirre, Informatiespecialist
Evidence-based practice begint vaak met een eenvoudige, maar klinisch relevante vraag. Voor Sara Plaisier en Geike Bastiaansen vormde zo’n vraag het startpunt van hun eerste Critically Appraised Topic (CAT). Wat begon als een onderwijsopdracht, groeide uit tot een systematische zoektocht naar bewijs, met als resultaat een artikel dat binnenkort verschijnt in Nursing.
Een CAT schrijven vraagt om meer dan het samenvatten van literatuur. Het vereist het vertalen van een praktijkvraag naar een scherpe PICO, het uitvoeren van een gestructureerde literatuurzoekactie, het kritisch beoordelen van studies en het interpreteren van effectmaten en methodologische kwaliteit. Voor Sara en Geike betekende dit een eerste kennismaking met de volledige cyclus van evidence-based werken. Hun ervaring laat zien hoe een klinische vraag kan uitgroeien tot een bijdrage aan de verpleegkundige literatuur én aan professionele ontwikkeling.
Het startpunt: een klinische vraag
‘Tijdens mijn werkzaamheden op afdeling C2 van het ASz viel mij op dat na een trombo-endarterectomie via de lies regelmatig Prevena-pompen (negatieve druktherapie, NPWT) worden ingezet ter preventie van wondinfecties,’ vertelt Sara. ‘Tegelijkertijd zag mijn medestudent dat in een ander ziekenhuis bij vergelijkbare ingrepen een standaard wondverband wordt toegepast.’ Dit verschil in werkwijzen leidde tot een concrete vraag: is NPWT effectiever in het voorkomen van postoperatieve wondinfecties? Een vraag die direct raakt aan de kwaliteit van verpleegkundige zorg en het belang van evidence-based handelen.
Van vraag naar evidence
De studenten vertaalden hun klinische vraag naar een PICO (Patient, Intervention, Comparison, Outcome). De populatie bestond uit volwassen patiënten na een trombo-endarterectomie. De interventie was NPWT, vergeleken met conventionele wondzorg, met als uitkomst het optreden van postoperatieve wondinfecties (SSI).
De literatuurzoekactie werd uitgevoerd in PubMed en CINAHL, en de relevante zoektermen werden gecombineerd in een gestructureerde zoek-string. Er werd gekozen voor een zoekperiode van vijf jaar (2019-2024) om recente evidence te includeren. Daarnaast werden richtlijnen en internationale consensusdocumenten meegenomen om zo de actuele stand van zaken te bepalen.
Om de kwaliteit van de evidence te waarborgen, werden duidelijke selectiecriteria gehanteerd. Alleen systematische reviews, metaanalyses en richtlijnen uit peer-reviewed tijdschriften werden geïncludeerd. Ook moesten studies betrekking hebben op menselijke populaties, en klinische uitkomsten en veiligheidsdata rapporteren. Minder geschikte publicaties, zoals case-reports en congresabstracts, werden geëxcludeerd.
De geselecteerde literatuur werd vervolgens kritisch beoordeeld op onder andere studiedesign, follow-up-duur, statistische significantie en klinische relevantie. Daarnaast werden studies geclassificeerd volgens de Oxford Levels of Evidence.
De uitdagingen
‘Tijdens het literatuuronderzoek merkten we dat het lastig was om specifieke artikelen te vinden die goed aansloten bij onze onderzoeksvraag. Onze eerste zoek-string leverde veel resultaten op, maar lang niet altijd artikelen die daadwerkelijk antwoord gaven op de klinische vraag’, vertelt Sara. Om de relevantie van de gevonden literatuur te vergroten, werd de onderzoeksvraag verder aangescherpt. Daarnaast was een systematische en kritische screening van titels en abstracts essentieel om tot een selectie van passende studies te komen.
Wat zegt de evidence?
Na kritische beoordeling van de literatuur concluderen de studenten op basis van hoogwaardig bewijs (niveau A1, CBO 2007) met consistente resultaten en lage heterogeniteit, en ondersteund was door een actuele en methodologisch betrouwbare richtlijn (PAV, FMS), het volgende. NPWT vermindert bij een gesloten liesincisie het risico op postoperatieve wondinfecties ten opzichte van standaard wondzorg, bij patiënten die een vaatchirurgische liesingreep ondergaan.
Dit suggereert dat NPWT met name overwogen kan worden bij patiënten met een verhoogd risico op wondcomplicaties, waarbij een gerichte inzet kan bijdragen aan betere postoperatieve uitkomsten.
Lessen voor de praktijk
Deze ervaring onderstreept dat een goede CAT begint bij een scherpe klinische vraag. Een duidelijke PICO helpt bij het structureren van de zoekstrategie en het selecteren van relevante literatuur. Zorgvuldige documentatie maakt het proces transparant en reproduceerbaar.
De kritische beoordeling van literatuur is daarbij essentieel. Niet elk artikel met een relevant onderwerp is methodologisch sterk; juist het beoordelen van kwaliteit bepaalt de betrouwbaarheid van de conclusie. Door tijdig feedback te vragen en te schrijven met de praktijk in gedachten, wordt een CAT meer dan een opdracht: het wordt een instrument voor betere zorg.
Deze ervaring laat zien dat een CAT een belangrijke stap is in het ontwikkelen van een kritische, onderzoekende houding binnen de verpleegkundige praktijk. Met gerichte begeleiding, onder andere vanuit de Bibliotheek van het ASz, kunnen klinische vragen uitgroeien tot onderbouwde inzichten die direct bijdragen aan evidence-based zorg.
Hulp nodig bij je CAT? Loop gerust binnen bij de bibliotheek, de informatiespecialist denkt graag met je mee!
